توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٧٨ - افراد و مصاديق اقتضاب

برخى گفته‌اند: اين كلام فصل الخطاب است.

و نيز مانند:

هذا و انّ للطّاغين لشرّ مآب.

تقدير آن يا: الامر هذا بوده و يا هذا كما ذكر مى‌باشد.

و مانند فرموده حقتعالى:

هذا ذكر و انّ للمتّقين لحسن مآب‌ .

و از همين قبيل است قول كاتب كه مى‌گويد: هذا باب.

افراد و مصاديق اقتضاب‌

شارح گويد:

و از افراد اقتضاب و مصاديق آن محسوب مى‌شود كلامى كه به تخلّص قريب و شبيه است و وجه قربش بآن اينستكه همچون تخلّص مقصود با افتتاح كلام اندك مناسبت و ملائمتى دارد مثل اينكه بعد از حمد و ستايش حقتعالى مى‌گوئى:

امّا بعد فانّه كان كذا و كذا.

اين عبارت [امّا بعد الخ‌] از جهت اينكه انتقال از حمد و ثناء به كلام ديگرى است بدون اينكه رعايت مناسبت بين آندو شده باشد اقتضاب است ول ياز حيثى شباهت به تخلّص دارد زيرا كلام ديگرى در اينمثال فجائتا و بدون قصد ارتباط و تعلّق داشتن بما قبل آورده نشده بلكه در آن نوعى از ارتباط و علاقه رعايت گرديده چه آنكه معناى عبارت مذكور چنين است:

مهما يكون من شى بعد الحمد و الثناء فانّه كان كذا و كذا.

پس در واقع جمله مذكور مشتمل است بر معناى شرط و جواب و